Trzeci rok życia dziecka

Prawidłowo rozwijające się dziecko:

• zaczyna budować zdania, na początku proste, dwu-, trzywyrazowe, a następnie dłuższe, złożone z czterech, pięciu słów
• pod koniec trzeciego roku życia potrafi zbudować poprawne zdania pojedyncze rozwinięte złożone zadaje pytania i przeczy odmienia wyrazy, na początku rzeczowniki przez przypadki - zaczyna od mianownika, biernika dopełniacza, a następnie używa narzędnika, miejscownika celownika
• dość często błędnie odmienia wyrazy (popełnia błędy fleksyjne) przestaje mówić o sobie w trzeciej osobie na rzecz pierwszej osoby, ale zaimek osobowy ja pojawia się dopiero w czwartym roku życia 
• używa zaimka moje 
• używa wielu rzeczowników, czasowników, a także innych części mowy, choć w mniejszym stopniu, na przykład przymiotników nie używa jeszcze rzeczowników oznaczających pojęcia abstrakcyjne, takich jak miłość, radość
• posługuje się około 1000 słów w swoim zasobie głosek posiada samogłoski [a], [o], [u]. [i]. [e]. [y]. spółgłoski [m], [p], [b]. [f]. [w], [t], [d], [n], [k], [g]. [h], [l], [ś], [ź], [ć], [dź], [ń] oraz samogłoski półotwarte [j], [ł]
• może upraszczać i skracać wyrazy, a głoski trudniejsze zastępować łatwiejszymi, na przykład [k], [g] może zastępować głoskami [t], [d]; głoski [s], [z], [c], [dz] oraz [sz], [z], [cz], [dz] głoskami [s], [2], [c], [dz]; a głoskę [r] głoskami [l] lub [j]

Czwarty rok życia

Prawidłowo rozwijające się dziecko:

•  posługuje się coraz dłuższymi zdaniami, zbudowanymi z podmiotu i orzeczenia oraz przydawek, okoliczników i dopełnień dysponuje pełnym zakresem zdań złożonych
• coraz lepiej się orientuje w różnicach między przeszłością, teraźniejszością oraz przyszłością
• zaczyna rozumieć relacje czasowe, na przykład przed obiadem, po kolacji, po kąpieli, ale rzadko się nimi posługuje   do określania czasu najczęściej używa przysłówków, takich jak: wczoraj, jutro, już
• zadaje bardzo dużo pytań, zwłaszcza tych rozpoczynających się od słowa dlaczego
• używa coraz więcej rzeczowników, czasowników, jak również innych części mowy - przymiotników, przysłówków, zaimków
• posługuje się pojęciami abstrakcyjnymi oraz czasownikami na zywającymi czynności woli, takimi jak daj, chcę, wolno, trzeba, zabronić, za pomocą których może wpływać na zachowanie osób ze swojego otoczenia
• wymawia głoski [s], [z], [c], [dz]
• w swoim słowniku czynnym posiada około 1500 wyrazów

Piąty rok życia

Prawidłowo rozwijające się dziecko:

• kształtuje umiejętność narracji - relacjonuje, co się wydarzyło w przedszkolu, na placu zabaw, w sklepie czy u babci
• opowiada, co się działo w niedalekiej przeszłości, a także co nastąpi w bliskiej przyszłości opowiada, co widzi na obrazku
• tworzy najwięcej neologizmów słowotwórczych, czyli nowych, oryginalnych słów, zbudowanych na wzór innych, na przykład czesak, czyli grzebień; gotowacz, czyli kucharz; pilnowaczka, czyli opiekunka; dowodzą one jego kreatywności i aktywności językowej
• pyta dorosłych: Jak się to mówi?
• opisuje cechy przedmiotów, ich przeznaczenie i funkcje wyjaśnia znaczenie słów, rozumie i samodzielnie buduje proste definicje oraz zagadki .
• stosuje nazwy ogólne nazywające kategorie nadrzędne typu jedzenie, picie, zabawki, ubranie, meble
• rozumie oraz nazywa stosunki przestrzenne i czasowe realizuje samogłoski nosowe [ą], [ę]
• wymawia głoski [sz], [ż], [cz], [dż], chociaż w mowie spontanicznej zdarza się, że są zastępowane głoskami [s], [z], [c], [dz]
• niekiedy wymawia już głoskę [r], choć może być jeszcze zastępowana głoską [l]
• w swoim słowniku czynnym posiada około 2000 wyrazów

Szósty rok życia dziecka

Prawidłowo rozwijające się dziecko:

• dysponuje wszystkimi częściami mowy, kategoriami gramatycznymi oraz rodzajami zdań występującymi w języku polskim
• używa liczebników głównych i porządkowych, co się wiąże z rozumieniem pojęcia zbioru
• nazywa pory roku, pory dnia, dni tygodnia i miesiące, pamięta imiona bohaterów książek, stosuje nazwy ogólne, takie jak owoce, warzywa, kwiaty
•  wymyśla wierszyki, bajki, zagadki opowiada trzyelementową historyjkę obrazkową 
• odchodzi od dosłownego rozumienia słów i wyrażeń, zaczyna używać słów i zwrotów o znaczeniu metafo rycznym
• potrafi bawić się słowami, rymować, dostrzega wielo znaczność wyrazów, zauważa niuanse językowe, nawiązuje i prowadzi dialog z dorosłym niebędącym członkiem rodziny
• potrafi uzgadniać poglądy, łagodzić spory, wyrażać ak ceptację, nie przerywać swojemu rozmówcy, czekać na swoją kolej w rozmowie
• wymawia wszystkie głoski języka polskiego
• posiada bogaty zasób leksykalny, który wynosi około 2500 wyrazów

Rodzicu, pamiętaj!

Rozwój mowy odbywa się etapami, w odpowiednim czaie. Wyodrębnione stadia są do pewnego stopnia umowne. Należy pamiętać, że każde dziecko rozwija się w swoim idnywidualnym tempie.